Το μεγαλύτερο θρησκευτικό γεγονός της Λέσβου –και όχι μόνο–, το πανηγύρι του Ταξιάρχη στον Μανταμάδο, με δεκάδες χιλιάδες προσκυνητές από όλα τα μέρη της Ελλάδας αλλά και από τη γειτονική Τουρκία, πραγματοποιηείται στις αρχές Μαϊου. Το πανηγύρι για επέτειο από τα εγκαίνια του ιστορικού ναού συγκεντρώνει δεκάδες χιλιάδες προσκυνητές που έρχονται στο νησί με κάθε μέσο.Πλοία και αεροπλάνα είναι γεμάτα, ενώ πολλοί προσκυνητές έρχονται από τη βόρεια Ελλάδα μέσω Τουρκίας.
Πολλοί είναι και οι Τούρκοι προσκυνητές που έρχονται είτε για λόγους θρησκευτικότητας (η μουσουλμανική θρησκεία αποδέχεται την ύπαρξη των αγγέλων) είτε για να παρακολουθήσουν το μοναδικό δρώμενο. Πολλοί είναι και οι Ρομά προσκυνητές που ιδιαίτερα τιμούν τον Αρχάγγελο Μιχαήλ. Θεωρούν τον Ταξιάρχη προστάτη τους λόγω του σκούρου χρώματος της εικόνας, της μοναδικής ανάγλυφης στην ορθοδοξία εικόνας του στο ναό.
https://www.taxiarhismantamadou.gr/
Προσκυνητές φτάνουν στο ναό του Ταξιάρχη με τα πόδια διανύοντας επί ώρες πολλά χιλιόμετρα από όλα τα σημεία της Λέσβου, άλλοι πάλι προσέρχονται κατά την παράδοση με άλογα! Στο σύνολό τους κουβαλάνε μεγάλες λαμπάδες ή τα παραδοσιακά δώρα στον Μανταμαδιώτη Ταξιάρχη, μεταλλικά παπούτσια που «ο Αρχάγγελος χρειάζεται αφού τα φθείρει τρέχοντας συνέχεια για τους ανθρώπους».
Τα θρησκευτικά δρώμενα κορυφώνονται την Κυριακή το πρωί με πολυαρχιερατική Θεία Λειτουργία ενώ ακολουθεί η περιφορά εικόνας των Αρχαγγέλων και η ευλογία, και στη συνέχεια η διανομή του παραδοσιακού «κισκέτς» (κεσκέκι) – απογόνου της αρχαιοελληνικής «πολυσπορίας».
Το φαγητό από κρέας και σιτάρι –προσφορά όλα πιστών– βράζει όλη νύχτα, από το Σαββάτο το βράδυ, σε τεράστια καζάνια. Η διανομή του ολοκληρώνει το πνεύμα της ενότητας και της φιλοξενίας που διατρέχει το πανηγύρι αλλά και το χαρακτήρα της πολυπολιτισμικότητας που έχει αποκτήσει.Η προετοιμασία του κισκέτς, που παρασκευάζεται με παραδοσιακές συνταγές από τις οικογένειες του χωριού, ενισχύει τον κοινοτικό χαρακτήρα της γιορτής.
Παράλληλα, η περιφορά της εικόνας, συνοδεία παραδοσιακών χορών και μουσικής, δημιουργεί μια μοναδική ατμόσφαιρα που συνδέει το παρελθόν με το παρόν.
Η ιστορία του Ταξιάρχη
Ο Ταξιάρχης του Μανταμάδου είναι ένα από τα σημαντικότερα προσκυνήματα της Ορθοδοξίας, με την εκκλησία του να δεσπόζει σε έναν κατάφυτο χώρο γεμάτο ελιές και πεύκα, λίγο έξω από το χωριό. Ο αρχικός ναός χρονολογείται πριν από το 1700, ενώ το 1879 ανοικοδομήθηκε εκ βάθρων. Η ανάγλυφη εικόνα του Αγίου, μοναδική στη Λέσβο, φιλοτεχνήθηκε, σύμφωνα με την παράδοση, από έναν μοναχό που επέζησε από επιδρομή πειρατών.Χρησιμοποιώντας πηλό από το χώμα και το αίμα των σφαγιασθέντων μοναχών, δημιούργησε το εικόνισμα, αποδίδοντας τη σωτηρία του στον Ταξιάρχη.
Η εικόνα, με το σκοτεινό πρόσωπο του Αγίου που προβάλλει από το ασημένιο πλαίσιο, εμπνέει δέος. Οι πιστοί προσκυνητές αναφέρουν ότι η έκφραση του Ταξιάρχη αλλάζει, από αυστηρή και απόμακρη σε ήρεμη και οικεία, πιστεύοντας ότι ο Άγιος επικοινωνεί μαζί τους μέσω αυτών των αλλαγών. Ο Ταξιάρχης θεωρείται προστάτης όχι μόνο του Μανταμάδου αλλά και ολόκληρης της Λέσβου.
Το προσκύνημα φιλοξενεί σημαντικά κειμήλια, όπως τον αρχιερατικό σάκο του εθνομάρτυρα Πατριάρχη Γρηγορίου Ε’, που αγοράστηκε σε δημοπρασία από τον Μανταμαδιώτη μητροπολίτη Πορφύριο Φωτιάδη και δωρήθηκε στην εκκλησία. Επιπλέον, ο ναός διατηρεί παλιά ευαγγέλια, χρυσοκέντητο επιτραχήλιο του 1656, εικόνες του 16ου αιώνα και την αρχαία πηγή αγιάσματος, που θεωρείται ιαματική.
Ο τάφος του μητροπολίτη Πορφυρίου, με την εντοιχισμένη πλάκα, αποτελεί ακόμη ένα σημείο αναφοράς για τους επισκέπτες.
Πηγή Πληροφοριών: ΑΠΕ-ΜΠΕ / Στρατής Μπαλάσκας.
Σύμφωνα με την παράδοση, η μονή υπήρχε ήδη τον 10ο αι. και προς το τέλους του δέχθηκε επίθεση Σαρακηνών πειρατών, οι οποίοι κατέστρεψαν τις εγκαταστάσεις της και σφαγιάσαν τους μοναχούς της. Σώθηκε μόνον ένας δόκιμος, ο Γαβριήλ, ο οποίος είχε κρυφτεί στη στέγη του ναού και με την αναχώρηση των πειρατών κατασκεύασε τη θαυματουργή εικόνα του Ταξιάρχη με πηλό και αίμα των σφαγιασθέντων μοναχών.
Η πρώτη ιστορική μαρτυρία για την ύπαρξη της μονής, ωστόσο, είναι ένα έγγραφο του 1661 και μια σύγχρονη αυτού επιγραφή στο ναό. Είναι γνωστό κι ότι τον 18ο αι. το παλαιό μικρό καθολικό αντικαταστάθηκε από νέο μεγαλύτερο ναό. Το σημερινό καθολικό, το οποίο δεσπόζει στη μέση του αυλογύρου, οικοδομήθηκε εκ βάθρων το 1879 και αποτελεί τρίκλιτη βασιλική. Το συγκρότημα έχει όψη φρουρίου, καθώς περιβάλλεται από ψηλά κτήρια και πυργοκωδωνοστάσιο στη βορειοδυτική πλευρά.
Φωτογραφία: Στρατής Βέρρος