Στα Ροδαφνίδια, έναν ελαιώνα δυτικά του Λισβορίου, βρίσκεται η αρχαιότερη αρχαιολογική θέση της Λέσβου και του Αιγαίου. Εδώ οι μαρτυρίες για την ανθρώπινη δραστηριότητα χρονολογούνται πριν από μισό εκατομμύριο χρόνια και εξής. Η θέση αυτή της Κατώτερης Παλαιολιθικής εποχής αποτελεί αντικείμενο συστηματικής έρευνας και εκπαίδευσης από το Πανεπιστήμιο Κρήτης σε συνεργασία με άλλα ιδρύματα της Ελλάδας και του εξωτερικού, υπό τη διεύθυνση της Καθηγήτριας Νένας Γαλανίδου.
Στρατηγικά τοποθετημένα δίπλα στις θερμές πηγές του Λισβορίου και σε κοντινή απόσταση από τον Κόλπο της Καλλονής που σε Παγετώδεις περιόδους μετατρεπόταν σε μια μεγάλη λίμνη, τα Ροδαφνίδια προσφέρουν πολύτιμες μαρτυρίες για τον τρόπο ζωής και τις συνήθειες προγονικών ειδών του σύγχρονου ανθρώπου. Η σκαπάνη των αρχαιολόγων φέρνει στο φως λίθινα εργαλεία που λάξευαν, χρησιμοποιούσαν και απέρριπταν δίπλα σε μικρούς ποταμούς και χειμάρρους.
Η έρευνα από το 2012 έως σήμερα έχει συγκεντρώσει τη μεγαλύτερη συλλογή εργαλείων που ανήκουν στον πανάρχαιο Αχελαίο πολιτισμό (1.700.000 – 200.000 χρόνια) σε ολόκληρη τη βορειοανατολική Μεσόγειο. Τα ευρήματα μαρτυρούν την ιδιαίτερη προτίμηση των προγονικών ομάδων του ανθρώπου για τα ηφαιστειακά τοπία, τους υγροτόπους και την βιοποικιλότητα της Δυτικής Λέσβου. Προσθέτουν μια σημαντική ψηφίδα στο ατελώς γνωστό ψηφιδωτό του πρώιμου προϊστορικού κόσμου, εκεί ακριβώς όπου η Ασία συναντά την Ευρώπη. Υπογραμμίζουν τη συμβολή της Λέσβου στην ιστορία του παγκόσμιου πολιτισμού.
Δείτε περισσότερα εδώ: https://palaeolithiclesbos.org/
Άλλες σημαντικές προιστορικές θέσεις στην περιοχή και αξιοθέατα:
Οι Χαλακιές, Προϊστορική θέση ανάμεσα στη Σκάλα και τη Νυφίδα θεωρείται ότι είναι ο αρχαιότερος προϊστορικός οικισμός του νησιού μας. Χρονολογείται στο τέλος της νεολιθικής εποχής (3000 – 2800 π.Χ) Αρχαιολογικός χώρος στις Χαλακιές Πολιχνίτου κηρυγμένος προϊστορικός οικισμός από το 1964.
Το Κουρτήρ, στην παραλία του Λισβορίου, είναι ο μεγαλύτερος σε έκταση προϊστορικός προϊστορικός συνοικισμός του νησιού (2800 – 2000 π.Χ.) ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΜΝΗΜΕΙΟΥ. Κηρυγμένος αρχαιολογικός χώρος από το 1964 αλλά και με το ΦΕΚ 16/Β/21-1-1991.
Άγιο Φωκάς ή Ακρωτήρι Βρίσα, βρέθηκαν άφθονα όστρακα, στο «λαιμό’» του ακρωτηρίου. Υπάρχει πηγάδι – μύθος για το το πέρασμα του Αχιλλέα από την Βρίσα το
‘’Αχιλλειοπήγαδο’’. Στην κορυφή του ακρωτηρίου του Αγίου Φωκά και σε μικρή απόσταση από το ομώνυμο ναΐδριο βρίσκονται λείψανα μικρού αρχαίου ναού, τον οποίο περιέγραψε αναλυτικά ο Γερμανός αρχιτέκτονας και αρχαιολόγος R. Koldewey, το έτος 1885 και ταύτισε αυτόν με το ναό του Διονύσου χάρη σε μία επιγραφή που υπήρχε με αφιέρωση στο Διόνυσο το Βρησαγενή (ΜΕΓΑΡΙΤΟΣ ΑΙΣΧΙΝΟΥ ΔΙΟΝΥΣΩ ΒΡΗΣΑΓΕΝΕΙ).
Η Συλλογή Φυσικής Ιστορίας Βρίσας , ιδρύθηκε το 1999 από τον ομότιμο καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών Μιχάλη Δερμιτζάκη. Εγκαταστάθηκε στο παλαιό, πετρόκτιστο σχολείο της Βρίσας, εκθέτοντας τα σημαντικά ευρήματα απολιθωμάτων που προέρχονταν από την περιοχή των Βατερών. Η λειτουργία του μουσείου διακόπηκε το 2017 λόγω ενός καταστροφικού σεισμού που προκάλεσε σημαντικές φθορές στο κτίριο και σε μέρος των εκθεμάτων. Πριν από τον σεισμό το μικρό μουσείο αποτελούσε σημαντικό πόλο έλξης για πλήθος επισκεπτών, σχολείων και τουριστών, που συνέρρεαν για να απολαύσουν τα αξιόλογα ευρήματα. Και αυτό καθώς το μουσείο διέθετε μια μεγάλη συλλογή απολιθωμάτων που ανακαλύφθηκαν ύστερα από ανασκαφές στην περιοχή των Βατερών, αλλά επίσης και δειγμάτων πετρωμάτων και ταριχευμένων ζώων του νησιού. Η αφθονία απολιθωμάτων γαζέλας, αλόγων και αντιλόπης υποδηλώνει ένα περιβάλλον σαβάνας. Τα ιζήματα υποδεικνύουν την ύπαρξη ενός ποτάμιου συστήματος, όπου πιθανότατα στις όχθες του αναπτύσσονταν δάση. Η παρουσία του σχεδόν άγνωστου πιθήκου paradolichopithecus, ο οποίος είναι γνωστός μόνο σε δύο θέσεις στην Ευρώπη και η γιγάντια χελώνα κάνουν την πανίδα των Βατερών μοναδική.
Πολιχνίτος-Σκάλα Πολιχνίτου, Βρίσα, Βασιλικά, Λισβόρι και Σταυρός
Εκκλησίες
Εκκλησία της Ζωοδόχου Πηγής, Βρύσας (1803 – 1804) η οποία ως σύνολο, γραμμή και χρώμα χαρακτηρίζεται ως η λυρικότερη βασιλική του νησιού. Ιδιαίτερης καλλιτεχνικής αξίας είναι το ξυλόγλυπτο τέμπλο της.
Ιερός Ναός του Αγίου Γεωργίου, χτισμένος το 1805, εντυπωσιακή λεσβιακή
τρίκλιτη βασιλική με το εμβληματικό πέτρινο καμπαναριό και το Ιερό Τέμπλο, Η εκκλησία
του Αγίου Γεωργίου, χτισμένη το 1805, με ένα από τα πιο αξιόλογα καμπαναριά της Ελλάδας πρόκειται για ένα τριώροφο, πετροπελεκημένο καμπαναριό, του 1892, φτιαγμένο και αυτό από ινιμβρίτη.
Άγιος Ιωάννης στη Σκάλα Πολιχνίτου , χτίστηκε το 1834 και έχει μαρμάρινη επιγραφή της Λέσβου των ρωμαϊκών χρόνων του 2ου αι. μ.Χ., εντοιχισμένη στο υπαίθριο προσκυνητάρι της αυλής.
Εμβληματικά κτήρια
Το παλιό παραδοσιακό ελαιοτριβείο, «Πνευματικό Κέντρο Νεότητας Δήμου Πολιχνίτου Στην είσοδο του Πολίχνιτου βρίσκεται το δημοτικό ελαιοτριβείο του χωριού
που ιδρύθηκε στις αρχές του 20ου αιώνα. Αγοράστηκε το 1984 από την πολιτεία μαζί με άλλα.
Δημοτικό Σχολείο, ένα κόσμημα του 1932,
Ιστορικό Λαογραφικό Μουσείο. ιδρύθηκε το 1999, από δωρεές των κατοίκων του δήμου, και καταγράφει, συντηρεί και παρουσιάζει την πλούσια, ζωντανή, αυθεντική Ιστορία και η Λαϊκή Παράδοση του τόΟ Πολιχνίτος και το σύνολο των οικισμών του έχουν προταθεί για πριοστασία ως παραδοσιακού οικισμοί
Το χωριό Πολιχνίτος βρίσκεται στο νοτιοδυτικό τμήμα του νησιού. στο ανατολικό άκρο του κόλπου της Καλλονής. Ο Πολιχνίτος πήρε το όνομά του από την ένωση των λέξεων «Πολλά ίχνη», που σημαίνει πολλά μικρά χωριά (ίχνη) που υπήρχαν κυρίως κατά μήκος της ακτής της Λέσβου, λόγω του φόβου των Σαρακηνών πειρατών, οι κάτοικοι αναγκάστηκαν να μετακινηθούν στη σημερινή τοποθεσία, που περιβάλλεται από λόφους που είναι αόρατοι από τη θάλασσα. Το χωριό έχει κηρυχθεί προστατευόμενη περιοχή οικισμού και μια επίσκεψη εδώ θα σας εντυπωσιάσει με την παραδοσιακή αρχιτεκτονική του. Περπατώντας στον Πολιχνίτο θα συναντήσετε νεοκλασικά αρχοντικά, παλιά μαγαζιά και παραδοσιακά σπίτια.
Φυσικό τοπίο
Αλυκές : Στην Σκάλα Πολιχνίτου και στην Νυφίδα, λειτουργούν αλυκές που, εκτός από την παραγωγή αλατιού, αποτελούν μέρος του μεγάλου υγροτόπου του Κόλπου Καλλονής.
Θερμές πηγές Πολιχνίτου και Λισβορίου, Οι θερμότερες της Ευρώπης. Είναι χλωρονατριούχες και συνιστώνται για ευεξία, καθώς και για πολλούς θεραπευτικούς λόγους. Οι εγκαταστάσεις που υπήρχαν από την περίοδο της Τουρκοκρατίας έχουν πρόσφατα ανακαινιστεί και εκσυγχρονιστεί από ιδιώτη.
Οι πήγες της «Πέσας»
Αν ποτέ βρεθείτε στην περιοχή, ίσως γυρνώντας από ένα μπάνιο στα Βατερά, και θέλετε να κλείσετε τη μέρα σας με μια μικρή πεζοπορία στο δάσος, στρίψτε προς Αχλαδερή, αφήστε το αυτοκίνητο στην άκρη του δρόμου, φορέστε το καπέλο σας και αναζητήστε τις πηγές της Πέσας!
Παραλία Βατερών, εξαιρετική, αδρομερής αμμουδιά της, εμπλουτισμένη από ζώνες πολύχρωμου χαλικιού, εκτείνεται σε μήκος 8 χιλιομέτρων. Η ανοιχτή θάλασσα έχει μια μοναδική φωτεινή διαύγεια η οποία σου επιτρέπει τις μέρες που δεν έχει κυματισμό να παρατηρείς τον αμμώδη βυθό της χωρίς οπτικά εξαρτήματα. Επίσης, με τη βοήθεια εκδρομικών σκαφών μπορεί εύκολα ο επισκέπτης να μεταφερθεί σε κοντινά ειδυλλιακά μέρη, όπως η Παναγιά η Κρυφτή, κρυμμένη πράγματι μέσα στα απότομα βράχια, απ’ τα οποία πηγάζει και ζεστό νερό.
Παραλία Νυφίδας
Η παραλία Δρότα κοντά στο ακρωτήρι του Αγίου Φωκά.
Ο Σταυρός ( ανω και κάτω), ένα αρμονικό σύνολο φύσης και δομημένου περιβάλλοντος με τρεις εκκλησιές που είναι ο Άγιος Βαρθολομαίος, η Αγία Παρασκευή και ο Άγιος Θεράποντας. • Υγροβιότοπος Αλυκών Σκάλας Πολιχνίτου. Η παραθαλάσσια περιοχή του Πολιχνίτου υπάγεται στους μεγάλους υγροτόπους του κόλπου Καλλονής.
Αγρόκτημα Αχλαδερής.:
Έκταση 6.500 στρέμματα ,με μποναδική αρμονία ελιάς ,το πεύκου και θάλασσας. Το αγρόκτημα της Αχλαδερής ανήκει στο Κληροδότημα Απόστολου Σημαντήρη και έχει μια αρκετά δυνατή παρουσία στην κοινωνική, οικονομική και πολιτισμική ζωή του νησιού ολόκληρου. Από τις αρχές του 19ου αιώνα άρχισε να ανθεί και να παράγει, πάρα πολλά αγροτικά προϊόντα. Λόγω της ευρείας αντίληψής του και της διορατικότητάς του ιδιοκτήτη, το Αγρόκτημα κατέκτησε πρωταγωνιστική θέση στα κοινωνικο-οικονομικά δρώμενα της εποχής του. Το 1931 ο Απόστολος Σημαντήρης συνιστά ιδιαίτερο Κληροδότημα με την διαθήκη του το «Κληροδότημα Απ. Σημαντήρη» ως Ν.Π.Ι.Δ , βάζοντας ως όρο το Αγρόκτημα της Αχλαδερής να εκπαιδεύει νέους σε όλες τις σύγχρονες μεθόδους γεωπονικής και ζωοτεχνίας. Στα μέσα του 20ου αιώνα ιδρύεται η Πρακτική Γεωργική Σχολή Αχλαδερής. Το Αγρόκτημα χαρακτηρίστηκε το 1990 το πρώτο Βιολογικό Αγρόκτημα στην Ελλάδα, εντάσσοντας 20.000 ελαιόδεντρα στο πρόγραμμα βιολογικής γεωργίας. Άρχισε να παράγει πρώτη: βιολογικά αρνιά βιολογικό γάλα και βιολογική φέτα. Έχει κερδίσει αρκετά βραβεία και διακρίσεις σε διεθνείς εκθέσεις όπως επίσης να χαρακτηριστεί πρώτο ως αγρόκτημα που παράγει προϊόν με Π.Γ.Ε. Ο πρόσφατα ανακαινισμένος Πύργος του Αγροκτήματος που δεσπόζει στο κέντρο του κόλπου της Καλλονής, μέσα στο Αγρόκτημα, προσφέρει την φιλοξενία σε τουλάχιστον 10 άτομα, ενώ παρέχει την δυνατότητα για την άμεση πρόσβαση σε όλους τους χώρους.