Η Πέτρα είναι ένας μεγάλος οικισμός στα βόρεια παράλια της Λέσβου, βρίσκεται δίπλα στο Μόλυβο και είναι από τα πιο τουριστικά ανεπτυγμένα μέρη του νησιού. Ο πετρόχτιστος παραθαλάσσιος οικισμός αποτελεί πόλο έλξης για τους ταξιδιώτες λόγω της γραφικότητας και της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας του. Η Πέτρα είναι γνωστή για την εκκλησία της Παναγίας της Γλυκοφιλούσας, χτισμένη γύρω στο 1747 αιώνα πάνω στον εντυπωσιακό βράχο ύψους 40 μέτρων, με τα 114 σκαλιά που έχουν σκαλισθεί στον ηφαιστειακό βράχο και την καταπληκτική θέα! Στη θέση του ναού πιθανότατα υπήρχε μικρό φρούριο της Γενουατικής περιόδου που αποδεικνύεται από την ύπαρξη οικόσημου των Γατελούζων, που βρέθηκε σε πλάκα του λιθόστρωτου περιβόλου. Η εκκλησία είναι Τρίκλιτος Βασιλική και το εσωτερικό του ναού κοσμούν σπάνιες βυζαντινές εικόνες, πολύτιμα σκεύη και ένας εξαιρετικής αισθητικής ξυλόγλυπτος επισκοπικός θρόνος παρά την μεγάλη λεηλασία του 1865. Η σημερινή μορφή του ναού ανάγεται στο 1840 όταν ανακαινίσθηκε εκ θεμελίων με Σουλτανικό φιρμάνι το οποίο διασώζεται ακόμη.
Από τον Ιούλιο του 2025 τ0ο λιμάνι της Πέτρας επαναλειτουργεί ως πύλη Schengen. Η επαναλειτυργία της αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για την ενίσχυση της διασυνοριακής συνεργασίας, της τουριστικής ανάπτυξης και της τοπικής οικονομίας. Παράλληλα, αναβαθμίζει τη διεθνή εικόνα της Λέσβου και ενισχύει τον ρόλο της ως στρατηγικού κόμβου στο Βόρειο Αιγαίο.Η θαλάσσια διασύνδεση της Λέσβου, με τις απέναντι μικρασιατικές ακτές με την επαναλειτουργία της Πύλης Schengen στην Πέτρα ανοίγει νέους ορίζοντες συνεργασίας, κινητικότητας και ανάπτυξης της τοπικής οικονομίας. Ενισχύει τη διεθνή εικόνα της Λέσβου, καθώς και τον στρατηγικό ρόλο της ευρύτερης περιοχής ως σημαντικού τουριστικού και εμπορικού κόμβου στο Βόρειο Αιγαίο». Πολύ πιθανή θεωρείται και η έναρξη της ακτοπλοϊκής σύνδεσης της Πέτρας με το Ακτσάϊ. Το λιμάνι βρίσκεται κοντά στο Αδραμύττιο της Τουρκίας. Όλα είναι έτοιμα για την πλήρη λειτουργία της Express Visa για επισκέπτες από την Τουρκία. Γεγονός που αναμένεται να ενισχύσει σημαντικά τον τουρισμό και την τοπική οικονομία.
Η διατήρηση των Πυλών Εισόδου Σένγκεν λειτουργεί ως καταλύτης εξωστρέφειας για τη Λέσβο. Έτσι, ενισχύεται η τοπική οικονομία, οι τουριστικές ροές και το διεθνές προφίλ του νησιού.
Στην περιοχή υπάρχουν πολλά αξιοθέατα και μνημεία. Στη Δημοτική ενότητα της Πέτρας ανήκουν οι περιοχές: Πετρί, Αυλάκι, Άναξος, Σκουτάρος, Στύψη, Λαφιώνα, Υψηλόμετωπο
Ο Ναός του Αγίου Νικολάου , μικρός υστεροβυζαντινός ναός του 16ου αι., ευρισκόμενος στο κέντρο του οικισμού της Πέτρας, αποτελεί χαμηλή μονόκλιτη ξυλόστεγη βασιλική, χαρακτηριστική της μέσης τουρκοκρατίας, στη θέση παλαιοχριστιανικού ναού, μέλη του οποίου διασώζονται στην τοιχοποιία και στον αύλειο χώρο. Οι τοίχοι είναι ολόγραπτοι με τρία στρώματα αγιογραφιών, παλαιότερες εκ των οποίων θεωρούνται του ιερού (16ος αι.). Επίγραμμα αναφέρεται στον πελοποννήσιο ζωγράφο Νικόλαο Φίτζη ή Ρίτζη, ο οποίος ευπρέπισε το ναό κατά την ανακαίνιση του 1721.
Το αρχοντικό της Βαρελτζήδαινας, αποτελεί σημαντικό δείγμα της αστικής αρχιτεκτονικής της όψιμης Οθωμανικής περιόδου της Λέσβου, ιδιαίτερα χαρακτηριστικό για την οργάνωση της κάτοψης, του θεματικού διακόσμου, του λειτουργικού τυπικού και των κατασκευαστικών λεπτομερειών. Είναι ένα από τα ελάχιστα σωζόμενα αρχοντικά του νησιού που χρονολογούνται στα τέλη του 18ου αιώνα. Στα σημαντικότερα δωμάτια υπάρχει διακόσμηση με τοιχογραφίες σε τοίχους και οροφές με σκηνές από παραθαλάσσιες πολιτείες, ανθέμια, γιρλάντες με λουλούδια κ.α.
Το Πολιτιστικό Κέντρο «Στέλιος Παυλής» –πρώην Ελαιοτριβείο Ελευθεριάδη, με την εκπληκτική βιομηχανική αρχιτεκτονική του.
Η Πέτρα είναι επίσης ένας παραδοσιακός οικισμός,) με πάρα πολλά μικρά και μεγάλα αρχοντικά και σπίτια εξαιρετικής αρχιτεκτονικής.
Η «Αγία Τριάδα» (1924). στη Στύψη, τρίκλιτη σταυροειδής βασιλική με τρούλο. Το τέμπλο της είναι ξυλόγλυπτο και επίχρυσο, ένα λεπτούργημα πραγματικά που ανήκε σε παλαιότερο μικρότερο ναό.
Κοίμηση της Θεοτόκου “Παναγιά” κτίσμα του 1805. Είναι τρίκλιτη βασιλική με νάρθηκα. • Το Μοναστήρι του Αγίου Αλεξάνδρου, στη Λαφιώνα που ήταν ο πρώτος επίσκοπος του Μολύβου, το μοναστήρι χτίστηκε το 325 μ.Χ. και είναι το παλαιότερο μοναστήρι του νησιού. Βρίσκεται 3 χιλιόμετρα μακριά από το κέντρο του οικισμού.
Θα ήταν σκόπιμο να αναφερθεί πως η Πέτρα είχε αξιόλογη πνευματική κίνηση στη γενιά του 1930, στη λεγόμενη Λεσβιακή Άνοιξη.
Παραλίες στην περιοχή
Η παραλία της Πέτρας είναι αμμώδης και οργανωμένη από τις μεγαλύτερες στην Λέσβο
• Άναξος, υπέροχη αμμώδης παραλία από τις καλύτερες παραλίες του νησιού με κρυστάλλινα καθαρά νερά!
• «Αμπέλια», ειδυλλιακή παραλία σε πράσινη κοιλάδα και μια λιμνούλα με χελώνες,
Η Στύψη βρίσκεται στην πλαγιά του όρους Λεπέτυμνος και είναι χτισμένη εξολοκλήρου από πέτρινα σπίτια και λιθόστρωτα δρομάκια. Σε αυτό το παραδοσιακό χωριό μπορείτε να συναντήσετε φιλικούς ανθρώπους και κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, τους άντρες του χωριού που κάθονται έξω, κάτω από τη σκιά των αμπελιών, παίζοντας τάβλι
Γεωθερμικό πεδίο Στύψης
Κλαπάδος, εγκαταλελειμμένο χωριό όπου η φύση, οι καταρράκτες και τα ερείπια συνθέτουν ένα τοπίο μαγευτικής ομορφιάς
Η Λαφιώνα ή Λαθιώνα, βρίσκεται 5 χιλιόμετρα μακριά από την Πέτρα. Ένας γραφικός οικισμός χτισμένος στην πλαγιά του όρους Σκοτεινού. Λαφιώνα σημαίνει τόπος πολλών ελαφιών. Το όνομα του χωριού «Λαθιώνα» προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό ρήμα «λανθάνω», που σημαίνει διαφεύγω από την προσοχή κάποιου, κρύβομαι.
Ο ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου Λαφιώνας , τρίκλιτη βασιλική του 1807, που ανακαινίστηκε το 1920.
Ο Σκούταρος είναι ένα μεγάλο ημιορεινό χωριό, βρίσκεται στην καταπράσινη βόρεια πλαγιά του Σκοτεινού, από την οποία μάλλον πήρε και το όνομά του. Η αρχιτεκτονική εκεί είναι παραδοσιακή με πετρόχτιστα σπίτια, κεραμοσκεπές και στενά λιθόστρωτα δρομάκια. Στην πλατεία του χωριού βρίσκεται η εκκλησία «Κοίμηση της Θεοτόκου», τρίκλιτη βασιλική που χτίστηκε το 1880 με ξυλόγλυπτοo ιερό, το οποίο λέγεται ότι σκάλιζε ένας μοναχός για 10 χρόνια.
Εστία Τεχνών Σκουτάρου ‘’Τ’ ΑΠΑΝΩ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ’’», Ιδρύθηκε το 2014. Σκοπός του σωματείου είναι η καλλιέργεια σχέσεων επικοινωνίας και αλληλεγγύης μεταξύ των μελώντου σωματείου και γενικώς μεταξύ των κατοίκων και των φίλων του Σκουτάρου. Η διενέργεια κάθε είδους εκδηλώσεων που προάγουν τον πολιτισμό, την επιστήμη και την αλληλεγγύη μεταξύ των μελών της τοπικής κοινωνίας. Η μελέτη, προστασία και αναβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος. Η μελέτη, προστασία και ανάδειξη των παραδόσεων, των εθίμων και κάθε κοινωνικής δραστηριότητας που κατά τις επικρατούσες κάθε φορά αντιλήψεις, κρίνεται επωφελής και άξια προστασίας. Η διαφώτιση της κοινής γνώμης για θέματα που την αφορούν.Η μελέτη προβλημάτων που απασχολούν το Σκουτάρο και η προώθηση προτάσεων για την επίλυσή τους. Η δημιουργία ομάδων παρασκευής και προώθησης παραδοσιακών προϊόντων του τόπου. Η δημιουργία ομάδων καλλιέργειας και προώθησης των τεχνών, ιδιαιτέρως των παραδοσιακών. Η μετατροπή του παλαιού σχολείου του Σκουτάρου (τ’ απάνω το σχολειό) σε Πολυχώρο Τέχνης. Η οργάνωση Ιστορικού Αρχείου και Λαογραφικής Συλλογής καθώς και η οργάνωση δανειστικής βιβλιοθήκης και ταινιοθήκης.
Πολιτιστικός Σύλλογος κοινότητας ΣΤΥΨΗΣ, Ιδρύθηκε το 1977 και σκοποί του σωματείου είναι: η μελέτη και η ενεργός συμμετοχή στην επίλυση των κοινωνικών, πολιτιστικών και οικονομικών προβλημάτων του τόπου, η εξύψωση του πνευματικού και μορφωτικού επιπέδου των μελών και του κοινωνικού συνόλου εντός του οποίου λειτουργεί ο Σύλλογος,η δημιουργία προϋποθέσεων για την καλλιέργεια των γραμμάτων και των τεχνών και διάδοσή τους στα ευρύτερα λαϊκά στρώματα..Το Σωματείο επιδιώκει την πραγμάτωση των σκοπών του με κάθε νόμιμο μέσον. Ειδικότερα με πνευματικές, ψυχαγωγικές και αθλητικές εκδηλώσεις, ήτοι διαλέξεις, θεατρικές παραστάσεις, εκθέσεις κλπ
Πετρί
Το χωριό Πετρί βρίσκεται στην πλαγιά του βουνού ακριβώς πάνω από την Πέτρα, κοντά στη Στύψη, προσφέροντας εκπληκτική θέα στον κάμπο της Πέτρας, στα νησάκια της και το Αιγαίο. Οι επισκέπτες μπορούν να απολαύσουν ένα καταπληκτικό γεύμα σε μια από τις παραδοσιακές ταβέρνες που βρίσκονται εκεί ή να περάσουν μια μέρα πεζοπορώντας στην περιοχή σε ένα από τα μονοπάτια πεζοπορίας που οδηγούν στον Βαφειό, στη Στύψη και στην περιοχή του νερόμυλου της κοιλάδας Λιγώνα με τους 18 μεσαιωνικούς νερόμυλους και την «Αχιλλειοπήγαδα», που είναι ένας βραχώδης σχηματισμός, στον οποίο σύμφωνα με τον θρύλο, ο ήρωας «Αχιλλέας» αγκυροβόλησε εκεί το πλοίο του στο δρόμο του για τον «Τρωικό Πόλεμο».