Στη Λέσβο η αγγειοπλαστική έχει μακραίωνη παράδοση. Τα πήλινα αγγεία καθημερινής χρήσης ήταν απαραίτητα σ’ όλα τα νοικοκυριά μέχρι τη δεκαετία του 1950, οπότε άρχισαν να αντικα θίστανται από τα φτηνά βιομηχανοποιημένα γυάλινα και πλαστικά σκέυη. Τα πιο γνωστά κέντρα αγγειοπλαστικής ήταν ο Μανταμάδος με την ευρύτερη περιφέρειά του (Ασπροπόταμος, Άγιος Στέφα νος, Σκίδια, Καλαφάτης κ.ά.) και η Αγιάσος. Ωστόσο, τον 18ο και τον 19ο αιώνα υπήρχαν και άλλα κέντρα κεραμικής, όπως τα χωριά της Γέρας (Παλαιόκηπος, Πέραμα κ.ά.), όπου παράγονταν τα περίφημα «γεραγωτικα» αγγεία, η Φίλια, αλλά και το Σκαλοχώρι, που τότε ονομαζόταν Τσουκαλοχώρι και είχε σημαντικό μουσουλμανικό πληθυσμό και μεγάλη παραγωγή πήλινων αγγείων. Κάθε τόπος εξειδικευόταν ως έναν βαθμό σε κάποια είδη αγγειοπλαστικής, ανάλογα με την τεχνογνωσία, την παράδοση και το είδος του πηλού που επεξεργαζόταν.
Μια σπουδαία διάκριση της κεραμικής παράδοσης του Μανταμάδου, στη μακρόχρονη ιστορία της, η εγγραφή της «Κεραμικής τέχνη του Δημήτρη Κουβδή (Άγιος Στέφανος Μανταμάδου Λέσβου)» στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO στην Ελλάδα, από το Υπουργείο Πολιτισμού, έπειτα από σχετικό αίτημα της Προέδρου τοτε του ΝΠΔΔ Πολιτισμού, Τουρισμού, Αθλητισμού Δήμου Δυτικής Λέσβου, και σημερινής Αντιδημάρχου Δυτικής Λέσβου Αφροδίτης Βατή, σε συνεργασία με την Ιστορικό-Μουσειολόγο και πρόεδρο της ΑΜΚΕ Ελληνικού Σχολείου Προυσού, την κα. Λεωνή Π. Θανασούλα.
Ο Δήμος Δυτικής Λέσβου υποδέχτηκε την από 13/6 αυτή την απόφαση με μεγάλη ικανοποίηση καθώς η εξέλιξη αυτή συμβάλει τα μέγιστα στη διαφύλαξη και ανάδειξη της σημαντικής κεραμικής παράδοσης του Μανταμάδου τόσο σε τοπική όσο και υπερτοπική κλίμακα, στην προβολή του τόπου και ιδιαίτερα της ευρύτερης περιοχής του Μανταμάδου, καθώς και της κεραμικής τέχνης στην οποία διακρίνεται.
Επόισης στόν δρόμο πηγαίνοντας προς τον Μανταμάδο σε απόσταση 1km από την είσοδο στο χωριό βρίσκεται το και «Εργαστήρι Κεραμικής και Λαϊκής Τέχνης» του Στέλιου Σταμάτη. Εκεί θα βρείτε πληθώρα από περίτεχνα πήλινα για το σπίτι και αναμνηστικά δώρα για φίλους και ό,τι βάλει ο νους σας όλα κατασκευασμένα και ζωγραφισμένα στο χέρι από χώμα, νερό και φωτιά!
Στο Μανταμάδαο και στα γύρω χωριά υπάρχουν πολλά αξιόλογα πολιτιστικά μνημεία που αξίζει να επισκεφθείτε:
Ιερός Ναός Ταξιάρχη, Αρχαγγέλου Μιχαήλ ,ιερό και γνωστό από τότε θαυματουργό
προσκύνημα του Ταξιάρχη στη θέση «Παλιού Α’ στράτγους (Παλαιός Αρχιστράτηγος)», όπου βρίσκονται υπολείμματα ερειπίων του πρώτου μικρού ναού. Η μονή υπήρχε ήδη τον 10ο αιώνα και προς το τέλος του δέχθηκε επίθεση Σαρακηνών πειρατών, που κατέστρεψαν τις εγκαταστάσεις της και σφαγίασαν τους μοναχούς της. Σώθηκε μόνο ένας δόκιμος μοναχός, ο Γαβριήλ, ο οποίος από το αίμα των μοναχών και πηλό κατασκεύασε την θαυματουργή εικόνα του Ταξιάρχη. Η πρώτη ιστορική μαρτυρία για την ύπαρξη της μονής, ωστόσο, είναι ένα έγγραφο του 1661 και μία σχεδόν σύγχρονη επιγραφή στον ίδιο τον ναό. Είναι, επίσης, γνωστό, ότι τον 18ο αιώνα το παλαιό μικρό καθολικό αντικαταστάθηκε με νέο, μεγαλύτερο ναό. Το σημερινό καθολικό, που δεσπόζει στον χώρο, οικοδομήθηκε εκ βάθρων το 1879 και ανήκει στον τύπο της τρίκλιτης βασιλικής. Στο εσωτερικό του κυρίαρχη θέση έχει η μοναδική στο είδος της ανάγλυφη εικόνα του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, που φυλάσσεται μέσα σε πολυτελές κουβούκλιο κατασκευασμένο το 1766. Στον ναό φυλάσσεται και ο αρχιερατικός σάκος και το πετραχήλι του εθνομάρτυρα Πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄, σε ειδική θέση στα δεξιά της εισόδου. Τα κειμήλια είχε δώσει ο ίδιος ο πατριάρχης στον πρωτοσύγκελλό του Πορφύριο, που αργότερα έγινε Μητροπολίτης Μυτιλήνης. Η μονή διαθέτει ξενώνες για τη φιλοξενία των επισκεπτών. Εορτάζει δύο φορές τον χρόνο, στις 8 Νοεμβρίου και την Κυριακή των Μυροφόρων, που είναι η επέτειος των εγκαινίων του ναού. Ο εορτασμός αυτός προσελκύει μεγάλο αριθμό προσκυνητών, καθώς συνοδεύεται από μεγάλο θρησκευτικό και εμπορικό πανηγύρι και τη μοναδική τελετουργική προσφορά ενός ταύρου.
Ι.Ναός του Αγίου Βασιλείου, με ξυλόγλυπτο τέμπλο, κατασκευασμένος το 1750. • Ιερός Ναός Ταξιάρχη, Αρχαγγέλου Μιχαήλ ,ιερό και γνωστό από τότε θαυματουργό προσκύνημα του Ταξιάρχη στη θέση «Παλιού Α’ στράτγους (Παλαιός Αρχιστράτηγος)», όπου βρίσκονται υπολείμματα ερειπίων του πρώτου μικρού ναού. Η μονή υπήρχε ήδη τον 10 ο αιώνα και προς το τέλος του δέχθηκε επίθεση Σαρακηνών πειρατών, που κατέστρεψαν τις εγκαταστάσεις της και σφαγίασαν τους μοναχούς της. Σώθηκε μόνο ένας δόκιμος μοναχός, ο Γαβριήλ, ο οποίος από το αίμα των μοναχών και πηλό κατασκεύασε την θαυματουργή εικόνα του Ταξιάρχη. Η πρώτη ιστορική μαρτυρία για την ύπαρξη της μονής, ωστόσο, είναι ένα έγγραφο του 1661 και μία σχεδόν σύγχρονη επιγραφή στον ίδιο τον ναό. Είναι, επίσης, γνωστό, ότι τον 18ο αιώνα το παλαιό μικρό καθολικό αντικαταστάθηκε με νέο, μεγαλύτερο ναό. Το σημερινό καθολικό, που δεσπόζει στον χώρο, οικοδομήθηκε εκ βάθρων το 1879 και ανήκει στον τύπο της τρίκλιτης βασιλικής. Στο εσωτερικό του κυρίαρχη θέση έχει η μοναδική στο είδος της ανάγλυφη εικόνα του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, που φυλάσσεται μέσα σε πολυτελές κουβούκλιο κατασκευασμένο το 1766.
Ο βυζαντινός ναός του Αγ. Στεφάνου τετράστυλος σταυροειδής εγγεγραμμένος ναός με κυλινδρικό τρούλο. Η χρονολόγηση του μνημείου είναι δύσκολη ωστόσο με βάση τα μορφολογικά του χαρακτηριστικά ο ναός έχει τοποθετηθεί χρονολογικά στον 13ο αι. μ.Χ. Ο τρούλος του ναού κατέπεσε περί τα μέσα του 19ου αι. μ.Χ. και στη θέση του τοποθετήθηκαν ξύλινοι δοκοί και κάλυψη με κεραμίδια. Αρχιτεκτονικά μέλη παλαιότερης εκκλησίας και επιγραφή είναι εντοιχισμένα στην τοιχοποιία του ναού. βρίσκεται στην θέση “Παλιός” στην παραλία του Μανταμάδου Λέσβου.
Φωτογραφία: https://welcometolesvos.com
Η Αγία Τριάδα, Κλειού , Διατηρητέο μνημείο, καθώς είναι τρίκλιτη Βασιλική με σταυροθόλια στα πλάγια κλίτη, ωραίο ξυλόγλυπτο τέμπλο κι απέριττο διάκοσμο από πολυέλαιους και παλιά καντήλια. Η παλαιότερη ήταν κτισμένη το 1793 αλλά καταστράφηκε από σεισμό και φτιάχτηκε η σημερινή, το 1839 στις 14 Απριλίου. Το καμπαναριό της φτιαγμένο από ροζωπό Τραχείτη με ωραία ανάγλυφα κιονόκρανα είναι έργο του 1914.
Μέγα προσκήνυμα , Πανηγύρι Ταξιαρχών. Η μεγάλη πανελλήνια και όχι μόνο πανήγυρις εορτάζεται την Κυριακή των μυροφόρων κάθε έτους.
Διεθνής Έκθεση Κεραμικής από 1996. Συγκεντρώνει το διεθνές ενδιαφέρον με την συμμετοχή ελλήνων και ξένων αγγειοπλαστών. Η αγγειοπλαστική έχει μακραίωνη παράδοση στον Μανταμάδο που συνεχίζεται μέχρι σήμερα . Η αγγειπλαστική έχει μακραίωνη παράδοση στον Μανταμάδο με κύριους εκπροσώπους μέχρι σήμερα την κεραμοποιεία Σταμάτη που λειτουργεί από το 1900 και το παραδοσιακό “καμίνι” του Στέφανου Κουβδή στον Άγιο Στέφανο, που λειτουργεί επίσης από τις αρχές του 1900 και εγγράφεται, πλέον, ως η «Η κεραμική τέχνη του Δημήτρη Κουβδή (Άγιος Στέφανος Μανταμάδου Λέσβου)» στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO στην Ελλάδα, από το Υπουργείο Πολιτισμού.
Ο εντυπωσιακός καταρράκτης Μαν’ Κάτσα όπου σχηματίζεται στο ρέμα του Ασπροπόταμου, κοντά στον οικισμό της Πεδής. Τα νερά του πέφτουν ορμητικά από ένα γκρεμό ύψους 15μ. περίπου, προκαλώντας φυσική εκβάθυνση στο σημείο της πτώσης, σχηματίζοντας έτσι μια φυσική λιμνούλα. Η περιοχή είναι καλυμμένη από ηφαιστειακά πετρώματα και ο καταρράκτης σχηματίστηκε πάνω σε ηφαιστειακά πετρώματα ιγνιμβρίτη που σχηματίστηκαν πριν από 17 εκατομμύρια χρόνια εξαιτίας μιας βίαιης έκρηξης του ηφαιστείου του Λεπετύμνου.
Τα Τομαρονήσια ή Ασπρονήσια ή Τομάρια ή Τοκμάκια. Στο σύμπλεγμα συμπεριλαμβάνονται οι νησίδες: Άσπρη Πλακούδα, Ασπρόνησο ή Ασπρόνησος ή Ασπρονήσι (έκταση 0.123 τ.χλμ.), Μαύρη Πλακούδα ή Φίδι, Μπαρμπαλιάς (0,548 τ.χλμ.), Παναγιά ή Παναγία (0,121 τ.χλμ.), Σέλι (ή Σέλλι) και Τσουκαλάς.[1] είναι ένα μικρό σύμπλεγμα νησίδων που βρίσκεται ανάμεσα στις ανατολικές ακτές της Λέσβου[2] και τα δυτικά παράλια της Τουρκίας στο ύψος του Αϊβαλί ενώ απέχουν περίπου 5 ναυτικά μίλια από τον Ασπροπόταμο Μανταμάδου.[3] Είναι μέρος της περιοχής Natura 2000 “Νησίδες Λέσβου” με κωδικό GR4110009[4] και έχουν χαρακτηρισθεί ως «ιδιαίτερου φυσικού κάλους» (SCI-4110015)[3]. Διαθέτουν πανέμορφες παραλίες με γαλαζοπράσινα νερά οι οποίες τους καλοκαιρινούς μήνες είναι προσβάσιμες μέσω τουριστικών σκαφών από τη Λέσβο και αποτελούν ελκυστικό προορισμό .
Η παραλία της Χρυσής άμμου βρίσκεται στην περιοχή του Μανταμάδου. Πρόκειται για παραλία με εξωτική ομορφιά, με νησάκια και φυσική σκιά από κέδρους, πεύκα και ελιές ,Πεδή , Ασπροπόταμος, του Αγίου Στεφάνου, Παλιός, έχουν θέα τα νησάκια Τοκμάκια. Οι παραλίες του Ασπροποτάμου, της Πεδής, της Χρυσής Άμμου ή της Καμήλας ,όπως αλλιώς λέγεται, θα σας εντυπωσιάσουν επίσης! Ένα σκηνικό αλλιώτικο, απομονωμένο, εξωτικό, με νησάκια και φυσική σκιά από κέδρους, πεύκα και ελιές.
Κόκκινη αμμπουδι;a στα Τσόνια
Γενί Λιμάνι, Κλειου
Φωτογραφίες: https://welcometolesvos.com/el/location/mantamados-el/