ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ: Τοπικά έθιμα, παραδοσιακή αρχιτεκτονική και σπουδαίες αρχαιολογικές θέσεις

January 13, 2026 12:42

Η Αγία Παρασκευή βρίσκεται στα βορειοδυτικά της Λέσβου. Οφείλει το όνομά της στο εκκλησάκι της Aγίας Παρασκευής, κτισμένο μέσα σε  σπήλαιο. Όμορφη κωμόπολη με παραδοσιακή αρχιτεκτονική και πολλά παραδοσιακά κτίσματα. Είναι γνωστή για τα  τοπικά της έθιμα και τη γιορτή του Ταύρου (τέλος Ιουνίου-αρχές Ιουλίου), κατά την οποία τελείται ταυροθυσία, που ανάγεται σε παλαιότερους χρόνους.  Συχνά αναφέρεται ως το «Μικρό Παρίσι του Αιγαίου», λόγω της κομψής «αγοράς» και της εκπληκτικής αρχιτεκτονικής του, με αρχοντικά και παραδοσιακά σπίτια που αναδεικνύουν τη βενετσιάνικη και ρωμαϊκή κατοχή του νησιού, εκ των οποίων το Δημοτικό Σχολείο Αγίας Παρασκευής, το πρώην Δημαρχείο και η εκκλησία του.  Ταξιάρχη ξεχωρίζουν.

Στον περίπατο του χωριού δεσπόζει το σχολικό κτίριο, νεοκλασικής αρχιτεκτονικής των αρχών του αιώνα (1922-30), με κάτοψη σε σχήμα Π και απόλυτη συμμετρία των ανοιγμάτων. Πολύ αξιόλογη είναι και η διαμόρφωση του αύλειου χώρου.  Είναι ένα από τα ωραιότερα σχολικά κτίρια του νησιού. Χτίστηκε με έσοδα του ελαιοτριβείου της κωμόπολης.

Στην περιοχή υπάρχουν οι κυριότερες αρχαιολογικές θέσεις του νησιου:

Ιερό του Μέσου : Το Ιερό του Μέσσου, κέντρο παλλεσβιακής λατρείας και έδρα του Κοινού των Λεσβίων, βρίσκεται μέσα στα όρια της επικράτειας της αρχαίας Πύρρας. Σώζονται λείψανα υστεροκλασσικού ναού (330-300 π.Χ.). Το Ιερό σύμφωνα με την επικρατούσα άποψη ήταν αφιερωμένο στη Λεσβιακή Τριάδα (το Δία, την Ήρα και το Διόνυσο). ναός είναι ψευδοδίπτερος ιωνικός με 8Χ14 κίονες. Οι διαστάσεις του είναι 41,55 Χ 23,78 μ. Σώζεται ιδιαίτερα καταστραμμένος στο επίπεδο της θεμελίωσης και σε τμήμα του κατώτερου δόμου της τριβαθμιδωτής κρηπίδας. Από την πρώτη ανασκαφική έρευνα στα τέλη του 19ου αιώνα έως και σήμερα έχουν μελετηθεί χιλιάδες θραύσματα από το βάναυσα κατεστραμμένο μνημείο αποκαθιστώντας την αρχική μορφή του. Ο θριγκός του πτερού αποτελείται από τριταινιωτό επιστύλιο, ακόσμητη ζωφόρο, τα οποία επιστέφονται με ιωνικά κυμάτια, γεισίποδες, οριζόντιο γείσο, σίμη με διακόσμηση ανάγλυφης βλαστόσπειρας και επαέτια σίμη με διακόσμηση ανθεμίων και ανθών λωτού. Ο ναός δεν είχε αετωματικά γλυπτά.

Λιμάνι αρχαίας Πύρρας: Το αστικό κέντρο της κλασικής Πύρρας βρίσκεται στην κορυφή ενός τειχισμένου λόφου με δύο όρμους στα βόρεια και τα νότια. Η πόλη καταστράφηκε από σεισμό. Διακρίνονται ερείπια της βουλιαγμένης πόλης στον κόλπο Καλλονής.

Ιερά Κλοπεδής: Στην Κλοπεδή η αρχαιότερη κατοίκηση ανάγεται στους Μυκηναϊκούς χρόνους, η πρώτη όμως τεκμηριωμένη λατρεία στον χώρο αρχίζει τον 8ο αιώνα π.Χ. υπό την επικράτεια της Μήθυμνας. Τον 6ο αιώνα π.Χ., υπό την επικράτεια της Μήθυμνας, το Ιερό αποκτά την πιο μνημειακή του μορφή. Επάνω στα προγενέστερα λείψανα ανεγείρονται λίγο μετά από το 550 π.Χ. οι Ναοί Α και Β.

Παλαιοχριστιανική Βασιλική Χαλινάδου: Πρόκειται για τρίκλιτη βασιλική . Σύμφωνα με τον Ορλάνδο η Βασιλική αποτελούσε το καθολικό μικρού μοναστηριού, καθώς διασώζονται προς τη νότια πλευρά λείψανα τοίχων από τα κελιά της. Από τη μορφή και τη διακόσμηση των κιονοκράνων και από ένα χάλκινο νόμισμα του Μαυρίκιου Τιβερίου (587-8 μ.Χ.) που είχε βρεθεί εκεί η Παλαιοχριστιανική Βασιλική του Χαλινάδου χρονολογήθηκε στο δεύτερο μισό του 6ου μετά Χριστό αιώνα.

Μετόχι Ταξιαρχών Κλοπεδής Ι. Μ. Λειμώνος: Το Μετόχι των Ταξιαρχών της Κλοπεδής ανήκει στην Ι. Μονή Λειμώνος, και το μοναστήρι του ιδρύθηκε από την ίδιο τον Άγιο Ιγνάτιο τον Αγαλλιανό κατά τον 16ο αιώνα. Άξια λόγου είναι η αμφίστομη κρήνη στην είσοδο του μοναστηριού.

Γεφύρι Κρεμαστής: βρίσκεται στον δρόμο που συνδέει την Αγία Παρασκευή με την Στύψη . Πιθανή περίοδο κατασκευής της γέφυρας θεωρείται η εποχή που κυριαρχούσαν οι Γατελούζοι στο νησί της Λέσβου (1355-1462) Σώζεται ακέραιο σε πολύ καλή κατάσταση το τοξωτό μεσαιωνικό Γεφύρι το εντυπωσιακότερο και ομορφότερο γεφύρι της Λέσβου.

Το πανηγύρι του «Ταύρου» είναι ένα από τα μεγαλύτερα πανηγύρια της Λέσβου και διαρκεί τέσσερις μέρες. Τα γλέντια, οι μουσικές, οι φιγούρες πάνω στα άλογα, οι ιπποδρομίες και προπαντός η τελετουργική σφαγή του ταύρου και η παρασκευή του παραδοσιακού «κισκέκ» αποτελούν τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά αυτού του πανηγυριού, στο οποίο συρρέουν οι κάτοικοι όλου του νησιού. ο πανηγύρι τελείται στο εξωκκλήσι του Άγιου Χαράλαμπου στην ορεινή τοποθεσία «Ταύρος», καθώς και στην πλατεία και τα καφενεία της Αγίας Παρασκευής, υπό τους ήχους μουσικής που παίζουν τα τοπικά μουσικά συγκροτήματα της ΛέσβουΟ εορτασμός του Άγιου Χαράλαμπου γίνεται στις 10 Φεβρουαρίου, ωστόσο το πανηγύρι του «Ταύρου» έχει μεταφερθεί την άνοιξη και γίνεται συνήθως το τελευταίο δεκαήμερο του Μαΐου, οπωσδήποτε πριν την ημέρα «της Αναλήψεως». Την οργάνωση του πανηγυριού έχει αναλάβει από το 1915 το τοπικό Γεωργικό Σωματείο, συνεχίζοντας την μακρόχρονη παράδοση του ισναφιού των ζευγάδων, που τιμούσαν τον προστάτη τους, τον Άγιο Χαράλαμπο.

 

 

 

Μουσείο Βιομηχανικής Ελαιουργίας της Τράπεζας Πειραιώς: Το Μουσείο δημιουργήθηκε από το Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς (ΠΙΟΠ), το οποίο έχει και την ευθύνη για τη λειτουργία του. Στεγάζεται στο χώρο του παλαιού κοινοτικού ελαιοτριβείου «την μηχανή του κοινού» η χρήση του οποίου παραχωρήθηκε στο Ίδρυμα από τον Δήμο Αγίας Παρασκευής. Ανήκει στο δίκτυο θεματικών τεχνολογικών μουσείων του Π.Ι.Ο.Π. και αποτελεί λογική συνέχεια του Μουσείου της Ελιάς και του Ελληνικού Λαδιού στη Σπάρτη.

Εκθεσιακός χώρος – γκαλερί τέχνης της K-Gold Temporary Gallery: Είναι μη κερδοσκοπικός οργανισμός ,ιδρύθηκε το 2014 στη Λέσβο από τον Νικόλα Βαμβουκλή. Φέρνει τη σύγχρονη τέχνη πιο κοντά σε όλους μέσα από εκθέσεις, παραστάσεις, εκδόσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα.

 

 

Στην Αγία Παρασκευή, διαμορφώνεται σταδιακά ένας πολιτιστικός κόμβος πανελλήνιας εμβέλειας με την επισκευή του δημοτικού ελαιοτριβείου σε συνδυασμό με την παρακείμενη Πινακοθήκη Αναγνωστή και το Μουσείο Ελαιουργίας του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς.

Πινακοθήκη Αναγνωστή: Αποτελεί δωρεά στον Δήμο Δυτικής Λέσβου της οικογένειας Δημήτρη και Μάγδας Αναγνωστή. Περιλαμβάνει περίπου 250 έργα αναγνωρισμένων ελλήνων εικαστικών ,ζωγραφικής, γλυπτικής και χαρακτικής, που καλύπτουν ολόκληρο τον εικοστό αιώνα.

Κληροδότημα Μ.Καλλιπολίτη: Μεταθανάτια δωρεά στον Δήμο του αρχοντικού σπιτιού και του συνολικού οικοπέδου του με ό,τι αυτό συμπεριλαμβάνει της γνωστής ζωγράφου και γλύπτριας Μαρίας Καλλιπολίτη.

Παλαιό ελαιοτριβείο στην είσοδο Αγίας Παρασκευής (Γουδή;): Δημοτική ιδιοκτησία που προορίζεται για την στέγαση του International Summer School Cultural Trauma Θερινό Σχολείο και μουσείο για την εμπειρική Έρευνα στην Ελληνική Κουλτούρα σε συνεργασία με το Παν/μιο Αιγαίου και την ομάδα του Μ. Μαραγκουδάκη.